Różne zastosowania metali szlachetnych
Gdy myślimy o metalach szlachetnych, najczęściej przychodzą nam do głowy kosztowne i cenne precjoza – pierścionki, naszyjniki, medaliony czy broszki. Jest to skojarzenie jak najbardziej poprawne, gdyż użycie złota i srebra do wyrobu biżuterii jest jednym z najpopularniejszych zastosowań tych metali szlachetnych, stanowi jednak tylko ułamek możliwych sposobów ich wykorzystania – wszechstronne właściwości złota, srebra, a także platyny i palladu mają zastosowanie w wielu branżach i gałęziach przemysłu.
Spis treści:
Ogólna charakterystyka metali szlachetnych
Metale szlachetne jako inwestycja
Czy warto inwestować w metale inwestycyjne?
OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA METALI SZLACHETNYCH
Termin "metale szlachetne" obejmuje srebro, złoto i sześć metali z grupy platynowców - platynę, pallad, ruten, rod, osm i iryd.
Rzadkość jest ich pierwszą cechą charakterystyczną - stanowią one jedynie niewielką część skorupy ziemskiej, zwłaszcza w porównaniu z żelazem czy miedzią, co czyni je bardzo cennymi i wartościowymi elementami. Drugą cechą są unikalne właściwości chemiczne i fizyczne, dzięki którym są wykorzystywane m.in. w elektronice, stomatologii, produkcji monet, przemyśle tekstylnym, motoryzacyjnym, lotniczym, ceramicznym i chemicznym. Zastosowanie metali szlachetnych znajdziemy również przy tworzeniu biżuterii, do opisu której określa się terminów takich jak karat, uncja trojańska i próba.
Próba jest używana do oznaczania wagowo czystości w częściach tysięcznych; stąd złoto próby 995 to 99,5% złota, a srebro próby 925 (srebro próby 925) to 92,5% srebra. Złoto w obrocie handlowym ma próbę co najmniej 995, a srebro próbę co najmniej 999.
Czystość złota do zastosowań jubilerskich jest określana w karatach, gdzie 1 karat to 1/24 części złota; stąd na przykład 18-karatowe złoto zawiera 75% złota.
Uncja trojańska (31,1g) to miara, która określa wagę metali szlachetnych. Termin ten wywodzi się od czasów średniowiecza, gdzie do określenia wagi metali szlachetnych w handlu wykorzystywano system wagowy oparty na uncjach.
ZASTOSOWANIE ZŁOTA
Odkryte ok. 6 tysięcy lat p.n.e., złoto niemal od początku pełni funkcję uniwersalnego pieniądza, akceptowanego na niemal całym świecie. Jest jednym z najgęstszych metali szlachetnych, znakomicie przewodzącym ciepło i elektryczność, charakteryzuje się również największą miękkością i kowalnością spośród wszystkich znanych metali. Na tablicy Mendelejewa znajdziemy złoto oznaczone symbolem Au, o liczbie atomowej 79. W przyrodzie pierwiastek występuje w postaci samorodków, ziaren w skałach litych, żyłach i pokładach aluwialnych.
-
Biżuteria
Kruszec na przestrzeli stuleci poddawany był różnym procesom chemicznym, co zaowocowało wzmocnieniem twardości złota oraz otrzymaniem kilku jego rodzajów – różowego, białego, czerwonego, niebieskiego i czarnego.
-
Sztuka zdobień
Piękny połysk i blask złota od dawna był wykorzystywany do ozdabiania i produkcji dzieł sztuki i rzemiosła. Złoto może być sproszkowane, zmieszane z farbą i użyte do tworzenia obrazów. Średniowieczni skrybowie używali tej metody do tworzenia iluminowanych manuskryptów i stosowali złoto do podkreślania liter i obramowań w ręcznie pisanych księgach.
-
Medycyna
Ponieważ jest niereaktywne i odporne na infekcje bakteryjne, zastosowanie złota w medycynie było kwestią czasu - współcześnie używa się go w stomatologii, implantach ucha wewnętrznego i rozrusznikach serca, a także w urządzeniach podtrzymujących życie i do budowy narzędzi chirurgicznych.
-
Jedzenie
Jadalne złoto jest specjalną, nietoksyczną formą metalu, którego produkcja kosztuje więcej niż złota niejadalnego. Nie ma ono smaku ani wartości odżywczych i nie zostanie wchłonięte przez organizm, ale podnosi walory estetyczne pożywienia – tzw. „płatki” złota dodawane są do lodów, koktajli, szampana a nawet sushi.
-
Technologia
Unikalne właściwości złota przyczyniły się do rozwoju nowych technologii, takich jak tranzystor i mikroprocesor, co w następstwie zmieniło świat elektroniki i projektowania komputerów. Złącza, przełączniki i styki przekaźników w naszych telefonach komórkowych, laptopach i komputerach stacjonarnych zawierają złoto, a także różne przedmioty domowego użytku - od budzików przez kuchenki mikrofalowe, po telewizory, a nawet pralki.
-
Kosmiczne złoto
W 1977 roku wystrzelono sondy kosmiczne Voyager 1 i 2. Zawierały one płyty gramofonowe wykonane z pozłacanej miedzi, obejmujące pozdrowienia oraz dźwięki i muzykę, ukazujące jak wygląda życie na Ziemi. Są one rodzajem „kapsuły czasu” dla każdego, kto może je znaleźć – pozaziemskich form życia lub przyszłych ludzi.
-
Nagrody
Wysoka jakość przemysłowa złota zawiera w sobie również walory estetyczne. Niektóre z najbardziej rozpoznawalnych nagród są wykonane ze złota, w tym medale olimpijskie i Nagrody Akademii Filmowej, zwane Oscarami.
ZASTOSOWANIE SREBRA
Srebro to miękki, biały, błyszczący metal szlachetny, wykazujący najwyższą przewodność elektryczną, przewodność cieplną i współczynnik odbicia ze wszystkich metali. Odkryte około 4 tysięcy lat p.n.e., występuje w skorupie ziemskiej w czystej, wolnej postaci pierwiastkowej, jako stop ze złotem i innymi metalami oraz w minerałach. Symbol srebra to Ag, liczba atomowa - 47. Podobnie jak złoto, także srebro było używane jako waluta i środek przechowywania wartości w niemal każdej starożytnej i współczesnej kulturze.
-
Energia słoneczna i jądrowa
Srebro, po przekształceniu w pastę, może być wykorzystywane do produkcji paneli słonecznych, pomaga też w tworzeniu prądu niezbędnego do wykorzystania energii słonecznej. Srebro jest również wykorzystywane do spowolnienia tempa rozszczepiania w reaktorach jądrowych.
-
Sztućce
Jedną z najbardziej popularnych form srebra wykorzystywanych w gospodarstwach domowych są sztućce – srebro, choć matowieje, charakteryzuje się naturalną odpornością na korozję i łatwością polerowania.
-
Fotografia
Choć fotografia cyfrowa już od dawna jest na fali wznoszącej, srebro wciąż jest niezbędne do wywoływania zdjęć filmowych, w tym zdjęć rentgenowskich oraz do produkcji odbitek fotograficznych dla muzeów i kolekcjonerów. Kryształy srebra, po wystawieniu na działanie światła, rejestrują obraz w celu jego wywołania. Era filmów „srebrnego ekranu” była możliwa dzięki reakcji jonów srebra, które przyciemniały powierzchnię celuloidu.
-
Antybiotyki
Nietoksyczność srebra i jego zdolność do zabijania bakterii poprzez absorpcję tlenu sprawia, że jest ono skutecznym składnikiem leków antybiotykowych; używane już było w celach leczniczych przez starożytnych Greków. Zastosowanie srebra w szpitalach ogranicza rozprzestrzenianie się szkodliwych infekcji, wykorzystuje się je również do oczyszczania wód.
-
Elektronika
Srebro jest naturalnym przewodnikiem cieplnym i elektrycznym, dlatego jest stosowane w wielu urządzeniach elektronicznych, takich jak przełączniki, nadprzewodniki, różnego typu baterie, telewizory itp.
ZASTOSOWANIE PLATYNY
Platyna, nazywana młodszym kuzynem złota i srebra, to przez lata mocno niedoceniany metal szlachetny, który został odkryty dopiero w XVIII wieku. Ten gęsty, ciągliwy, plastyczny, wysoce niereaktywny, srebrzystobiały metal o symbolu Pt i liczbie atomowej 78 jest wyjątkowo rzadkim kruszcem, który charakteryzuje się rozmaitą formą występowania - w skorupie ziemskiej można spotkać platynę w postaci rodzimej, jak również rudy oraz stopu z irydem.
-
Biżuteria
Platyna jest odporna na matowienie, a jej blask jest niezrównany, o czym wiedzą jubilerzy na całym świecie, którzy używają platyny do pierścionków zaręczynowych i innych form drobnej biżuterii.
-
Motoryzacja
Platyna jest najczęściej używana w sektorze motoryzacyjnym jako kluczowy materiał przy produkcji katalizatorów w samochodach osobowych, autobusach i ciężarówkach. Katalizatory są umieszczone w układach wydechowych samochodów i przekształcają emisje z komory spalania w mniej szkodliwe gazy, co nazywa się katalityczną konwersją.
-
Części komputerowe
Dyski twarde, używane w komputerach do przechowywania danych, są częściowo wykonane z platyny. Zastosowanie platyny ma na celu zwiększenie właściwości magnetycznych dysków, a tym samym zwiększenia pojemności pamięci. Wraz z nastaniem ery cyfrowej, zapotrzebowanie na platynę do produkcji twardych dysków jest większe niż kiedykolwiek.
-
Rafinacja ropy naftowej
Zdolności katalityczne platyny są również wykorzystywane przy ropie naftowej do ekstrakcji benzyny.
-
Medycyna
Zastosowanie platyny w medycynie znajdziemy w rozrusznikach serca i defibrylatorach. Związki platyny są stosowane również w chemioterapii do leczenia nowotworów.
ZASTOSOWANIE PALLADU
Odkryty na początku XIX wieku, białosrebrzysty pallad, podobnie jak platyna, długo był traktowany jak „ubogi krewny” w lukratywnej rodzinie metali szlachetnych, póki nie poznano się na właściwościach chemicznych pierwiastka, który jest bardzo ciągliwym, łatwo reaktywnym i odpornym na korozję metalem. Oznaczony symbolem Pd o liczbie atomowej 46, pallad występuje w postaci rodzimej, jak również w postaci stopów z platyną, złotem i niklem.
-
Motoryzacja
Podobnie jak platyna, pallad jest używany jako katalizator w samochodach i innych silnikach.
-
Elektronika
Około 8% palladu jest wykorzystywane w przemyśle elektronicznym. W niektórych telefonach komórkowych i laptopach, pallad jest umieszczony pomiędzy warstwami ceramiki w kondensatorach, co pomaga urządzeniu magazynować ładunek elektryczny.
-
Medycyna
Pallad bywa łączony ze złotem w niektórych zastosowaniach w stomatologii, takich jak wypełnienia i korony. Izotopy palladu są również testowane pod kątem leczenia niektórych rodzajów nowotworów.
-
Biżuteria
Pallad stosowany jest w jubilerstwie jako alternatywa dla platyny, gdyż posiada podobne właściwości (wysoką odporność na korozję oraz utlenianie) a jednocześnie prezentuje się dużo atrakcyjniej pod względem ekonomicznym. Główne zastosowanie znajduje w produkcji pierścionków - zarówno zaręczynowych, jak i klasycznych.
METALE SZLACHETNE JAKO INWESTYCJA
Kolejne, bardzo istotne zastosowanie metali szlachetnych to ich rola instrumentu inwestycyjnego. Inwestorzy hurtowi i detaliczni mogą nabyć fizyczne złoto inwestycyjne, srebro inwestycyjne, platynę inwestycyjną oraz pallad inwestycyjny w postaci monet bulionowych i sztabek, bitych w renomowanych mennicach na całym świecie. Ogromną zaletą metali inwestycyjnych jest to, że nie potrzebują wielkich nakładów finansowych – produkty takie jak sztabki złota i sztabki srebra inwestycyjnego dostępne są w zróżnicowanej gramaturze, na każdą kieszeń.
CZY WARTO INWESTOWAĆ W METALE INWESTYCYJNE?
Odpowiedź na to pytanie każdy musi rozpatrzyć w zgodzie z własnymi celami inwestycyjnymi, niemniej fakty mówią same za siebie – od stuleci metale szlachetne są trwałym środkiem magazynowania i przechowywania wartości, szczególnie w okresach wzmożonej inflacji, kiedy wartość walut papierowych spada. Dodanie złota i innych metali do portfela inwestycyjnego dywersyfikuje twoje aktywa i pomaga zabezpieczyć finanse przed skutkami inflacji.