Monety historyczne Łacińskiej Unii Monetarnej

Na przełomie XVIII i XIX wieku Europa była kształtowana przede wszystkim przez idee francuskie. Dzięki zbrojnym podbojom terytorialnym wpływy Napoleona Bonaparte sięgały daleko, a jego ambicją była gospodarcza, polityczna i monetarna dominacja Francji. Narzędziem do osiągnięcia tego celu było ujednolicenie systemu walutowego, który opierałby się na parytecie złota i srebra. Upadek cesarza przekreślił jednak ambitne plany i opracowany przez niego system bimetaliczny przestał istnieć, a rolę międzynarodowej waluty rozliczeniowej przejął angielski funt szterling.

Założenie Łacińskiej Unii Monetarnej

Zapoczątkowany przez Napoleona Bonaparte temat utworzenia unii walutowej powrócił 60 lat później, gdy na tronie Francji zasiadł bratanek Bonaparte, cesarz Napoleon III. Z jego inicjatywy 23 grudnia 1865 r. w Paryżu podpisano akt założycielski Łacińskiej Unii Monetarnej. Sygnatariuszami traktatu byli przedstawiciele Francji, Belgii, Szwajcarii, Włoch oraz Państwa Kościelnego. Celem Unii było ułatwienie handlu i przepływu towarów pomiędzy państwami członkowskimi, przy jednoczesnym zachowaniu waluty własnej (belgijskich i szwajcarskich franków oraz włoskiej liry).

Sukces Unii sprawił, że niemal natychmiast inne narody złożyły petycję o przyłączenie się do niej lub podjęły próbę ujednolicenia swoich walut tak, by odpowiadały modelowi Łacińskiej Unii Monetarnej. Jako pierwsza, w 1867 roku, dołączyła do niej Grecja, a w latach 70. i 80. XIX wieku jej szeregi jeszcze bardziej się powiększyły. Ostatecznie Unię tworzyło łącznie 26 europejskich państw. 

Kraje takie jak Hiszpania, Rumunia, Austro-Węgry, Bułgaria, Finlandia, Serbia, a także kraje Ameryki Łacińskiej (Peru, Kolumbia i Wenezuela) nie należały formalnie do Unii, jednak dzięki osobnym porozumieniom walutowym z Francją przyjęły zapisy traktatu, aby ułatwić handel z nowym blokiem walutowym.

Monety Łacińskiej Unii Monetarnej

Po podbojach napoleońskich złote francuskie franki, wybite po raz pierwszy w 1803 roku (które standaryzował i zatwierdzał sam Napoleon Bonaparte) stały się akceptowanym środkiem płatniczym w wielu krajach europejskich. Monety były emitowane w nominałach 5, 10, 20, 40, 50 i 100 franków, jednak to moneta o nominale 20 franków o wadze 6,451 gramów próby złota 900 (5,806 g stanowiło czyste złoto) była najbardziej rozpowszechniona. Państwa członkowskie przyjęły zatem 20-frankówkę jako punkt odniesienia dla wszystkich bitych przez siebie złotych monet, a utrzymujący się stabilnie od początku XVIII wieku parytet złota do srebra, którego przybliżony kurs wymiany wynosił 1-15,5, został przyjęty jako stały standard dla przyszłych transakcji. 

Cóż to oznaczało w praktyce? Dzięki standaryzacji bicia monet kupiec w Szwajcarii mógł sprzedać swoje towary w Belgii i otrzymać zapłatę we frankach belgijskich, wiedząc, że frank belgijski zawiera taką samą ilość metali szlachetnych jak frank szwajcarski. W Szwajcarii kupiec ten mógł następnie wymienić swoje franki belgijskie na franki szwajcarskie według wartości nominalnej, skutecznie eliminując ryzyko wahań walutowych.

Do I wojny światowej bite w milionowych nakładach europejskie srebrne i złote monety  Łacińskiej Unii Monetarnej obejmowały większość Europy kontynentalnej (z wyjątkiem państw niemieckich i Skandynawii) oraz wiele kolonii zamorskich.

Poniższa tabela zawiera listę złotych monet wybitych zgodnie ze standardem Łacińskiej Unii Monetarnej w okresie przed II wojną światową, z wyłączeniem monet wzorcowych i nieobiegowych.

Zmagania i upadek Łacińskiej Unii Monetarnej

Słabością systemu bimetalicznego było to, że w miarę odkrywania nowych złóż złota i srebra wzrost ilości metali szlachetnych na wolnym rynku wywierał presję na stały kurs walutowy systemu. Kolejną słabością był fakt, że (jak to już wcześniej często bywało) monety mogły zostać zdeprecjonowane, co oznaczało, że jeden naród mógł wybić monetę z nieco mniejszą ilością złota, wymienić ją na walutę innego narodu i odebrać różnicę jako zysk. Pierwszy taki przypadek psucia waluty miał miejsce niemal natychmiast po utworzeniu Łacińskiej Unii Monetarnej. W 1866 roku Państwo Kościelne zaczęło bić monety o niższej zawartości srebra. Gdy rozeszła się wieść, zdeprecjonowana waluta zaczęła wypierać właściwe monety, ponieważ ludzie handlowali tańszymi srebrnymi monetami, a właściwe zatrzymywali dla siebie. Do 1870 roku Państwo Kościelne zostało wyrzucone z Łacińskiej Unii Monetarnej, a “papieskie” monety nie były już wymieniane według przyjętego standardu.

Drugi cios nadszedł w 1873 roku, kiedy cena srebra spadła tak bardzo, że przedsiębiorca mógł czerpać zyski z kupowania srebra po kursach wolnorynkowych, następnie wymiany zakupionego srebra na złoto po stałym kursie 15,5-1, sprzedaży złota i powtarzania tego procesu tak długo, jak to było możliwe. 

W 1874 roku możliwość wymiany srebra na złoto po oficjalnych kursach została zawieszona, a w 1878 roku srebro nie było już wykorzystywane do bicia monet. W ten sposób Łacińska Unia Monetarna przeszła na standard złota, w którym złoto było ostatecznym gwarantem wartości waluty.

Po przejściu na standard złota Unia doświadczyła dwóch dekad względnie pomyślnego wzrostu gospodarczego. Kolejne wstrząsy nadeszły w roku 1896 i 1898, kiedy to w Klondike i Afryce Południowej odkryto ogromne złoża złota. Napływ kruszcu zagroził stabilności kursów i spowodował ponowną zapaść wartości bloku walutowego. Śmiertelny cios dla Unii nadszedł w 1914 roku, gdy wybuchła pierwsza wojna światowa, a jej członkowie zawiesili wymianę pieniędzy na złoto, w efekcie znosząc zupełnie standard złota. Zawirowania gospodarczo-finansowe wojny doprowadziły do rozwiązania Łacińskiej Unii Monetarnej, która oficjalnie przestała istnieć w 1927 roku.