Szlakiem azteckiego złota: meksykańskie monety Centenario i Libertad

Historia wydobycia metali szlachetnych w Meksyku sięga niemal 600. lat wstecz, gdy zasłyszane legendy o ukrytych głęboko w dżungli azteckich złotych miastach rozpaliły wyobraźnię europejskich konkwistadorów i poszukiwaczy skarbów. Dziesiątki ekspedycji latami przeczesywało cal po calu dzikie, tropikalne tereny, lecz złotych miast nigdy nie odnaleziono. Poszukiwania doprowadziły jednak do odkrycia bogatych złóż cennych metali – przede wszystkim srebra - oraz założenia najstarszej w obu Amerykach mennicy, La Casa de Moneda de México, z której pochodzą najsłynniejsze dziś meksykańskie złote monety, Centenario i Libertad.

Centenario

Złota moneta Centenario, bardziej znana jako meksykańskie 50 peso, to niezwykła moneta historyczna, która łączy w sobie uderzający kunszt z bogatą historią, jednocześnie oferując jedną z najbardziej konkurencyjnych premii na rynku. Wyemitowana po raz pierwszy w 1921 roku w celu upamiętnienia 100. rocznicy uzyskania przez Meksyk niepodległości od Hiszpanii (stąd nazwa Centenario, co po hiszpańsku oznacza stulecie), ma próbę złota 900 i waży imponujące 41,7 grama, co czyni ją jedną z największych i najcięższych monet inwestycyjnych.

Emitowana przez rząd Meksyku i sprzedawana głównie w Ameryce Łacińskiej, jest jedną z 10 najczęściej wymienianych złotych monet na świecie. Aż do wprowadzenia południowoafrykańskiego Krugerranda w 1967 roku, meksykańskie złote 50 peso było uważane za najczystszą złotą monetę na rynku metali szlachetnych.

Oryginalnie monety Centenario były bite w latach 1921 – 1931 (4,9 miliona sztuk) oraz 1943 – 1947 (3,6 miliona sztuk), jednak ze względu na dużą popularność, a także wzrost popytu na złoto podczas II wojny światowej produkcja monety została wznowiona w 1949 roku i trwała aż do roku 1972. W tym czasie mennica meksykańska wypuściła dodatkowe 4 miliony sztuk Centenario, znane jako Restrikes (duplikaty), każdy z pamiątkową datą „1947” na awersie.

Do najcenniejszych i najbardziej poszukiwanych przez kolekcjonerów egzemplarzy Centenario w należą monety z rocznika 1931 i 1943.

Projekt monety autorstwa Emilio del Morala nawiązuje do wojny o niepodległość Meksyku i uosabia rewolucyjne ideały, które przygotowały grunt pod drogę do samostanowienia kraju.

Awers monety ozdobiony jest alegoryczną personifikacją greckiej bogini Nike ze skrzydłami, trzymającą w jednej dłoni wieniec laurowy, a w drugiej zerwane łańcuchy, symbolizujące wolność. W tle bogini Zwycięstwa wznoszą się dwa słynne meksykańskie wulkany, Popocatepetl i Iztaccíhuatl, nazwane na cześć pary starożytnych azteckich kochanków. Wizerunkowi bogini towarzyszą daty: rok „1821”, który upamiętnia rok uzyskania niepodległości przez Meksyk i rok wybicia (w przypadku monety w ofercie mennicy 79 Element jest to rok 1929), nominał „50 pesos” oraz wagę czystego kruszcu „37,5 Gr ORO PURO”.

Rewers monety przedstawia godło narodowe Meksyku – złotego orła siedzącego na kaktusie z wężem w dziobie. Nad orłem widnieje napis "Estados Unidos Mexicanos" – Stany Zjednoczone Meksyku. Projekt opiera się na legendzie o założeniu miasta Meksyk, według której Aztekowie po długiej wędrówce na jednej z wysepek jeziora Texcoco ujrzeli orła z wężem w szponach, który usiadł na kaktusie. Był to znak od boga Huitzilopochtli, aby osiedlili się na tym terenie.

Oryginalny wzór Centenario stał się inspiracją przy tworzeniu projektu do serii złotych i srebrnych monet bulionowych Libertad.

Aktualna cena monety waha się w granicach 10 500 - 11 000 zł.

W całej swojej historii Centenario stała się symbolem meksykańskiej dumy narodowej i choć

przechodziła okresy wahań popularności i wartości (na które wpływ miały różne czynniki, jak ceny złota, popyt kolekcjonerski i warunki ekonomiczne), wciąż pozostaje kultową i poszukiwaną monetą wśród numizmatyków i inwestorów na całym świecie. 

Historia emisji monet Centenario

* Z datą 1947

Libertad

Historia Libertad zaczęła się w 1981 roku, gdy La Casa de Moneda de México zaprezentowała złotą monetę bulionową inwestorom i kolekcjonerom. Dumny następca Centenario ma ogromne znaczenie dla narodu meksykańskiego: znakiem rozpoznawczym Libertad jest wizerunek bogini Zwycięstwa. Z mitologii rzymskiej znamy ją jako Wiktorię, z greckiej jako Nike – boskie uosobienie zwycięstwa i wolności (hiszpańskie słowo „libertad” tłumaczy się jako „wolność, swoboda”). Dla Meksykanów jest najważniejszym symbolem wojny o niepodległość, którą kraj toczył w latach 1810-1821 przeciwko hiszpańskim kolonizatorom. W przeciwieństwie do większości innych narodowych monet bulionowych, Libertad nie są prawnym środkiem płatniczym, ale używają specjalnego oznaczenia "onza", które jest poparte obietnicą rządu meksykańskiego, że wypłaci wartość waloru w oparciu o wagę i czystość metalu wskazaną na monecie. 

Lata emisji i gramatury

Pierwsza emisja złotego Libertad została wyprodukowana w wadze 1 uncji, 1/2 uncji i 1/4 uncji. Nakład w 1981 roku był stosunkowo wysoki - w sumie wybito prawie 1 milion monet we wszystkich trzech gramaturach. Kolejna emisja miała miejsce dopiero w 1991 roku; Mennica Meksykańska wyprodukowała wówczas Libertad w pięciu gramaturach, dodając monety o wadze ułamkowej: 1/10 uncji i 1/20 uncji. Poprawiała się też jakość wykonania i zwiększyła zawartość czystego złota, z początkowych 90,0% do 99,9%. Monety zostały ponownie wybite w 2000 roku, w znikomej ilości 15 530 sztuk. Dopiero od 2002 roku złoty Libertad emitowany jest corocznie w stałych pięciu gramaturach: 1 uncji, 1/2 uncji, 1/4 uncji, 1/10 uncji i 1/20 uncji.

Projekt graficzny

Meksykańska moneta dwukrotnie zmieniała swoją szatę graficzną. Kiedy Libertad został po raz pierwszy zaprezentowany w 1981 roku, był dokładną reprodukcją oryginalnego wizerunku złotej monety Centenario. 

Na jego awersie znajdował się wizerunek skrzydlatej bogini Zwycięstwa. Przedstawiono ją kroczącą naprzód z wieńcem uniesionym w prawej ręce i zerwanymi łańcuchami w lewej. Wartość nominalna została wygrawerowana po lewej stronie, zawartość metalu i znak mennicy po prawej, a waga monety i rok wybicia znajdowały się poniżej. W tle umieszczono bliźniacze, wulkaniczne szczyty. Na rewersie oryginalnego Libertad znajduje się herb Meksyku - złoty orzeł, przedstawiony w walce z grzechotnikiem. Nad pieczęcią wygrawerowano napis "Estados Unidos Mexicanos".

Od 2000 roku meksykańska złota Libertad ma nowy, zaktualizowany wygląd. Bogini jest teraz 

przedstawiona w płaskorzeźbie jako posąg wieńczący szczyt wysokiej kolumny. Skrzydlata postać Zwycięstwa w uniesionej prawej ręce nie trzyma już wieńca laurowego.  W lewej dłoni, u swego boku, trzyma zerwane łańcuchy kolonializmu.

Sylwetka bogini przypomina posąg Anioła Niepodległości (El Ángel de la Independencia) z pomnika usytuowanego w centrum Mexico City. W tle monety widoczny jest typowy krajobraz meksykańskiego stepu, ponad którym górują wulkany Popocatépetl i Iztaccíhuatl. Ryciny zostały przesunięte tak, aby nad wizerunkiem bogini znajdowała się wartość nominalna monety, zawartość metalu, rok bicia i czystość, a po prawej stronie znak mennicy. 

Na rewersie znajduje się uwspółcześniony herb Meksyku. Wokół wizerunku orła pożerającego grzechotnika umieszczono napis "Estados Unidos Mexicanos" oraz 10 historycznych wersji herbu używanych przez rząd od czasu uzyskania przez kraj niepodległości.

Srebrny odpowiednik Libertad ujrzał światło dzienne w 1982 roku. Moneta emitowana jest w wadze 1/20 uncji, 1/10, 1/4, 1/2 i 1 uncji. Dostępne są też walory o wadze 2 i 5 uncji oraz 1 kg.